Bożena Jabłońska
Związek Zakładów Doskonalenia Zawodowego

Kształcenie bezrobotnych.
Wspólne działania Związku ZDZ i Krajowego Urzędu Pracy

Współpraca Zakładów Doskonalenia Zawodowego z biurami pracy (a następnie urzędami pracy) koncentrowała się szczególnie wokół aktywnych form zwalczania bezro-bocia, zwłaszcza poprzez szkolenie i przekwalifikowanie.
Masowe bezrobocie pojawiło się w Polsce w roku 1990 po kilkudziesięcioletniej przerwie i zostało przyjęte jako zjawisko nowe ? efekt procesów transformacji, recesji i restrukturyzacji.
Tempo zwiększenia się liczby bezrobotnych sprawiało, że bezrobocie stało się naj-poważniejszym problemem społecznym i tak jest do chwili obecnej.
W 1990 r. ze środków funduszu pracy przeszkolono niecały 1% bezrobotnych. W roku 1991 nakłady na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu stanowiły 7,4% funduszu pracy ? przekwalifikowaniem objęto 18 tys. osób, z tego 7.790 trafiło na kursy ZDZ.
W roku1992 na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu przeznaczono 4,7% fun-duszu pracy ? przekwalifikowano 41.378 osób, z tego 12.373 skierowano na kursy ZDZ.
Udział ZDZ w szkoleniu bezrobotnych dla urzędów pracy (od 1993 r.) przedstawia poniższa tabela.

Źródło: Dane własne ZG ZZDZ

W 1993 roku urzędy pracy przeszkoliły 92.795 osób, z czego Zakłady Doskonalenia Zawodowego 28.469, co stanowiło 30,68%. W latach następnych było podobnie, szkolili-śmy w granicach 30%. Znaczny spadek liczby osób przeszkolonych przez powiatowe urzędy pracy widoczny jest w 2000 roku – 49.109 osób.
Ogólna liczba osób przeszkolonych w Zakładach Doskonalenia Zawodowego w la-tach 1993-2001 wyniosła 269.169, co stanowiło 29,8% ogółu przeszkolonych przez urzędy pracy.
Prowadzona przez resort pracy polityka zakładała i zakłada m.in. pozyskiwanie przez urzędy pracy partnerów społecznych takich jak pracodawcy, związki zawodowe, samorządy oraz współpracę z instytucjami szkoleniowymi w zakresie szkolenia i przekwali-fikowania osób bezrobotnych, w tym także osób niepełnosprawnych.
Pierwsze porozumienie między Zarządem Głównym Związku ZDZ a MPiPS zostało zawarte w dniu 9 marca 1989 r. Strony zadeklarowały wolę współpracy i utrzymywania stałego kontaktu w sprawach związanych z przeciwdziałaniem skutkom bezrobocia, przede wszystkim w zakresie dokształcania i doskonalenia zawodowego osób bezrobot-nych.
Porozumienie określało tematykę współpracy oraz główne zadania stron w zakresie:
– wprowadzenia zasad tworzenia systemu szkolenia bezrobotnych oraz przekwalifiko-wania pracowników;
– tworzenia i usprawniania systemu orientacji i poradnictwa zawodowego;
– opracowania modułowych programów szkolenia opartych na zasadzie elastyczności i ustawiczności;
– udziału Zakładów Doskonalenia Zawodowego w pracach międzynarodowych organiza-cji działających w obszarze zagadnień związanych ze szkoleniami;
– analizy sytuacji na rynku pracy celem określenia pożądanych kierunków szkolenia oraz informatycznej obsługi rynku pracy;
– doskonalenia funkcjonowania systemu pośrednictwa pracy.
Zakłady Doskonalenia Zawodowego w ramach ustalonych zadań zawartych w ww. poro-zumieniu podjęły również działania na rzecz rozszerzenia zakresu działalności szkolenio-wej o krótkie kursy w zawodach deficytowych, szczególnie w regionach zagrożonych wy-sokim bezrobociem.
Stosowanie przez Związek Zakładów Doskonalenia Zawodowego modułowych pro-gramów nauczania pozwala dostosować kształcenie kursowe do specyficznych wymagań rynku pracy.
Nasza organizacja – wychodząc naprzeciw potrzebom uzyskiwania kwalifikacji zawo-dowych przez absolwentów szkół ogólnokształcących, rekwalifikacji zawodowej osób z wykształceniem wyższym i policealnym – zaproponowała, jako pierwsza w kraju, nową formę kształcenia bezrobotnych w tzw. „firmach symulacyjnych”. Przygotowanie zawodo-we w firmach symulacyjnych oparte na formule modułów, jest nastawione na opanowanie ujętych w programie umiejętności, w stopniu umożliwiającym bezpośrednią realizację za-dań na stanowisku pracy, zgodnie z ogólnie przyjętymi standardami. Ta forma kształcenia jest wysoko oceniana przez urzędy pracy. Jednak z uwagi na koszty szkolenia, urzędy pracy coraz rzadziej kierowały (obecnie już prawie wcale) osoby bezrobotne na tego ro-dzaju kursy, chociaż z danych powiatowych urzędów pracy wynika, że absolwenci tych kursów prawie w 90% otrzymywali pracę ? i co jest bardzo ważne ? potrafili ją utrzymać.
Zakłady Doskonalenia Zawodowego dużą wagę przywiązują do jakości i efektywności szkoleń. Na poprawę efektywności szkolenia bezrobotnych mają również wpływ istniejące w Zakładach Doskonalenia Zawodowego agencje pośrednictwa pracy. Aktualnie mamy takich placówek 10. Warunki i upoważnienie do prowadzenia działalności APP określa Prezes Krajowego Urzędu Pracy. Agencje nasze udzielają również pomocy w znalezieniu pracy bezrobotnym niepełnosprawnym, gdyż polskie poradnictwo zawodowe dla osób nie-pełnosprawnych opiera się o takie same założenia. Efekty działalności Agencji Pośrednic-twa Pracy w ZDZ oraz ich wpływ na działalność szkoleniową, a także rosnące zaintereso-wanie ZDZ wskazują, że pośrednictwo pracy staje się znaczącą formą działalności ZDZ.
Agencje Pośrednictwa Pracy ZDZ zajmują się przede wszystkim:
– poszukiwaniem miejsc pracy dla słuchaczy kursów, absolwentów szkół oraz tych wszystkich, którzy zgłaszają się do siedziby naszej Agencji,
– doradztwem zawodowym w zakresie profesjonalnej pomocy bezrobotnym i poszukującym pracy oraz absolwentom szkół w planowaniu ścieżki kariery zawodowej,
– promowaniem działalności oświatowej Zakładów Doskonalenia Zawodowego,
– wychodzeniem z szeroką ofertą szkoleń w ZDZ,
– przedkładaniem absolwentom kursów oferty szkoleniowej umożliwiającej kontynuowa-nie kształcenia i doskonalenia zawodowego,
– utrzymywaniem stałej łączności z państwowymi służbami zatrudnienia oraz pracodaw-cami w zakresie rozeznania rynku pracy,
– informowaniem ośrodków kształcenia zawodowego o potrzebach edukacyjnych regionu,
– składaniem oferty edukacyjnej pracodawcom,
– udziałem w giełdach pracy,
– współpracą z innymi agencjami pośrednictwa pracy,
– doskonaleniem funkcjonowania systemu pośrednictwa pracy.
Do prowadzenia APP staramy się zatrudniać doradców zawodowych. To oni pomagają podjąć decyzję, wybrać odpowiedni kierunek szkolenia, którego głównym celem jest:
– przywrócenie aktywności zawodowej,
– rozbudzenie motywacji do zdobycia nowych kwalifikacji i wyrównania deficytów wiedzy podstawowej, umożliwiającej efektywne podjęcie nauki,
– wzmocnienie poczucia własnej wartości,
– zainspirowanie do czynnego poszukiwania pracy,
– przygotowanie do pracy w nowym, poszukiwanym na rynku pracy zawodzie.
Mając na uwadze, że zapotrzebowanie na doradców zawodowych będzie coraz większe, wspólnie z Krajowym Urzędem Pracy opracowaliśmy modułowy program kursu przygoto-wującego specjalistów z zakresu poradnictwa zawodowego, którzy będą mogli pomóc m.in. w planowaniu kariery zawodowej, co powinno znacznie ułatwić start zawodowy.
Wśród 3 milionów 253 tysięcy osób bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy – 40% to ludzie młodzi, często z wyższym wykształceniem.
Chociaż od lat problemy bezrobocia to sprawa priorytetowa dla każdego rządu, to jednak dane Głównego Urzędu Statystycznego wskazują na jego drastyczny wzrost do 18% w styczniu br. Złagodzenia tego problemu podjął się obecny rząd opracowując wspólnie (SLD-UP-PSL) strategię gospodarczą „Przedsiębiorczość ? Rozwój – Praca”. Jedną z integralnych części tego programu przyjętego w styczniu 2002 r. przez Radę Mi-nistrów jest „Pierwsza Praca”. Podstawowym celem tego programu jest niedopuszczenie do tego, aby absolwenci szkół (6% ogółu bez- robotnych) stawali się i pozostawali bezro-botnymi.
Program „Pierwsza Praca” jest jednym z instrumentów realizacji Narodowej Strategii Wzrostu Zatrudnienia i Rozwoju Zasobów Ludzkich 2000-2006.
Jak podają autorzy programu „Pierwsza Praca”, z przeprowadzonych analiz wynika, że nawet wysoki poziom wykształcenia nie gwarantuje uzyskania zatrudnienia. W końcu listopada 2001 wśród ogółu bezrobotnych absolwentów średnio aż 14,8% stanowili posia-dacze dyplomów szkół wyższych wobec 32,4% osób z wykształceniem zasadniczym za-wodowym.
Związek Zakładów Doskonalenia Zawodowego w swojej strategii rozwoju zakłada, że realizując podstawowy cel statutowy edukacji społeczeństwa, ma w dalszym ciągu być uniwersalną organizacją oświaty zawodowej o bardzo szerokim spektrum działania. Przy-toczone przeze mnie dane liczbowe najlepiej świadczą o tym, że współpraca Związku Za-kładów Doskonalenia Zawodowego z Krajowym Urzędem Pracy przyniosła konkretne re-zultaty, dzięki którym tysiące ludzi odnalazło się na trudnym rynku pracy. Mając dobre wa-runki do prowadzenia szkoleń na wysokim poziomie, Związek otwarty jest na jeszcze większą niż dotychczas współpracę z urzędami pracy, w celu zwiększenia liczby szkoleń dla bezrobotnych, jak również osób zagrożonych utratą pracy.